ලංකාවේ ADHD ගැන පැතිරිලා තියෙන මිථ්‍යා 7ක් සහ ඇත්ත
ADHD ගැන කතා කරනකොට ලංකාවේ ගොඩක් අය අතරේ පැතිරිලා තියෙන මත කීපයක් තියෙනවා — එයාලා ඒ දේවල් ආදරේට කිව්වත්, ඒ ගොඩක් දේවල් වැරදියි. මේ වැරදි මත නිසා ඇත්තටම උදව් ඕනෙ කරන අයට ඒක ලැබෙන්න අවුරුදු ගණන් පරක්කු වෙනවා. අපි මේ දේවල් එකින් එක බලමු.
1 වැනි මිථ්‍යාව: "ADHD කියන්නේ කම්මැලිකමට කියන තව නමක්"
ඇත්ත: ADHD කියන්නේ ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය වගේ ප්‍රධාන වෛද්‍ය ආයතන පිළිගත්ත, දශක ගණනාවක පර්යේෂණවලින් තහවුරු වුණු ස්නායු වර්ධනයේ වෙනසක් (neurodevelopmental condition). මේ අයගේ මොළයේ ක්‍රියාකාරීත්වයේ ඇත්තටම වෙනස්කම් දකින්න පුළුවන්. කම්මැලි කෙනෙක් වැඩක් කරන්න කොහොමත් කැමති නෑ; හැබැයි ADHD තියෙන කෙනෙක් වැඩේ කරන්න කොච්චර කැමති වුණත් එයාට ඒක පටන්ගන්න අමාරුයි.
2 වැනි මිථ්‍යාව: "දඬුවම් මදි නිසා තමයි ඔහොම"
ඇත්ත: ADHD කියන්නේ දෙමාපියන් දරුවා හදපු විදිහේ වැරැද්දක් නෙවෙයි — මේක ගොඩක් දුරට ජානමය තත්ත්වයක්. දරුවාට දෙන දඬුවම් වැඩි කළා කියලා මේ ලක්ෂණ අඩු වෙන්නේ නෑ; ඒකෙන් වෙන්නේ දරුවාගේ හිතේ බයක් සහ ලැජ්ජාවක් ඇතිවෙන එක විතරයි. මේ අයට හරියන්නේ පිළිවෙළකට හදාගත්ත දිනචරියාවක් සහ ආදරෙන් දෙන දිරිගැන්වීමක් විතරයි.
3 වැනි මිථ්‍යාව: "ෆෝන්, ටීවී බලන නිසා හැදුණු ලෙඩක්"
ඇත්ත: ෆෝන්, ටීවී එන්න ගොඩක් කාලෙකට කලින් ඉඳන්ම ADHD ගැන වෛද්‍ය විද්‍යාවේ සඳහන් වෙලා තියෙනවා. ADHD මොළයක් නිතරම ආස කරන්නේ ඉක්මනින් සතුටක් දෙන (dopamine දෙන) දේවල් වලටයි. ඒ නිසා ඒ වගේ අය ෆෝන් එකට ඇබ්බැහි වෙනවා වැඩියි. ඒ කියන්නේ ෆෝන් එක නිසා මේ ලක්ෂණ වැඩියෙන් පේන්න ගන්නවා මිසක්, ෆෝන් එක නිසා ADHD හැදෙන්නේ නෑ.
4 වැනි මිථ්‍යාව: "ළමයි ලොකු වෙනකොට ඕක හරියයි"
ඇත්ත: ගොඩක් අයට වයසට ගියත් මේ ලක්ෂණ ඒ විදිහටම තියෙනවා — වෙන්නේ ලක්ෂණ පෙන්නන විදිහ වෙනස් වෙන එක විතරයි. පොඩි කාලේ පන්තියේ දුව දුව හිටපු ළමයා, ලොකු වුණාම ඔෆිස් එකේ වැඩ අමතක කරන, වැඩ පටන්ගන්න බැරුව ළතවෙන කෙනෙක් බවට පත්වෙන්න පුළුවන්. වැඩිහිටියන්ගේ ADHD ගැන තවත් විස්තර.
5 වැනි මිථ්‍යාව: "හොඳට පාඩම් කරන, ගේම් ගහන කෙනෙකුට ADHD තියෙන්න බෑ"
ඇත්ත: ADHD කියන්නේ අවධානය නැතිකම නෙවෙයි, අවධානය පාලනය කරගන්න බැරිකම. තමන් ආස කරන දේකට පැය ගණනක් වුණත් එක දිගට අවධානය දීගෙන ඉන්න පුළුවන් වීම (hyperfocus) ADHD වල ප්‍රධාන ලක්ෂණයක්. ඇත්තම ප්‍රශ්නේ තියෙන්නේ තමන් ආස නැති, හැබැයි අනිවාර්යයෙන්ම කරන්න ඕන දේවල්වලට අවධානය දෙන්න බැරි වීමයි.
6 වැනි මිථ්‍යාව: "ගැහැනු ළමයින්ට ADHD හැදෙන්නේ නෑ"
ඇත්ත: ගැහැනු දරුවන්ගේ ADHD ලක්ෂණ ගොඩක් වෙලාවට නිහඬයි — එයාලා දඟලන්නේ නැතුව දවල් හීන බලනවා, කෑගහන්නේ නැතුව තනියම කල්පනාවකට වැටිලා ඉන්නවා. ඒ නිසා මේ ලක්ෂණ කාටවත්ම පේන්නේ නෑ; හැබැයි ඒකෙන් අදහස් වෙන්නේ එයාලට මේ තත්ත්වය නෑ කියන එක නෙවෙයි. මේ නිසා ගොඩක් කාන්තාවන්ට තමන්ට ADHD තියෙනවා කියලා දැනගන්න ලැබෙන්නේ වැඩිහිටියෙක් වුණාටත් පස්සෙයි.
7 වැනි මිථ්‍යාව: "ඕක බටහිර රටවල ලෙඩක් — අපේ ලංකාවේ නෑ"
ඇත්ත: ලෝකයේ හැම රටකම, හැම සංස්කෘතියකම ADHD තියෙන අය ඉන්නවා. ලංකාවේ අඩු වෙලා තියෙන්නේ මේ තත්ත්වය නෙවෙයි, මේක හඳුනාගන්න එකයි. මේ විදිහට හඳුනා නොගත්ත ADHD ළමයි, පස්සේ කාලෙක ඉගෙනීම් කටයුතු කඩාකප්පල් කරගත්තු, රැකියා ප්‍රශ්න තියෙන, මානසික පීඩනයෙන් පෙළෙන වැඩිහිටියන් බවට පත්වෙනවා — ඒකේ ප්‍රතිඵල ගොඩක් භයානකයි.
ඊළඟ පියවර
මේ දේවල් ඔබට හරි ඔබ ආදරය කරන කෙනෙකුට හරි ගැළපෙනවා කියලා හිතෙනවා නම්: වැඩිහිටියන් වෙනුවෙන් තියෙන අපේ නොමිලේ ස්වයං පරීක්ෂණය (self-test) (විනාඩි 5ක් වගේ යන්නේ, සම්පූර්ණයෙන්ම රහසිගතයි) කරලා බලන්න. ඒ වගේම දරුවන් ගැන දැනගන්න දෙමාපිය මාර්ගෝපදේශයත්, හරියටම රෝග විනිශ්චයක් (diagnosis) කරගන්න විදිහ ගැන දැනගන්න ප්‍රායෝගික මාර්ගෝපදේශයත් කියවන්න.