ADHD එක්ක Interview එකකට මුහුණ දෙන්නේ කොහොමද?
රැකියා සම්මුඛ පරීක්ෂණයක් (Interview එකක්) කියන්නේ ADHD මොළයකට අභියෝග ගොඩක් එකතු වුණු තැනක්: වෙලාවට යන එක, ලියකියවිලි අමතක නොකර අරන් යන එක, බය පාලනය කරගන්න එක, ප්රශ්නේ අහලා ඉවර වෙනකම් අහන් ඉන්න එක, වගේම හිතන දේවල් පිළිවෙළකට කියන එක මේ අයට ගොඩක් අමාරුයි. හැබැයි හොඳ ආරංචිය තමයි: මේ හැම ප්රශ්නෙකටම විසඳුම් තියෙනවා.
සතියකට කලින්: සූදානම් වෙන දේවල් ලියාගන්න
- නිතරම අහන ප්රශ්න 8කට පිළිතුරු කෙටියෙන් ලියාගන්න. "ඔබ ගැන කියන්න", "ඔබේ දුර්වලකම් මොනවාද", "අවුරුදු 5කින් ඔබව දකින්නේ කොතැනද" වගේ ප්රශ්නවලට කටපාඩම් කරන්නේ නැතුව, කරුණු (points) 3-4ක් විතරක් ලියාගන්න. කටපාඩම් කරපු උත්තර බය වුණාම අමතක වෙනවා; හැබැයි කෙටි කරුණු මතක තියාගන්න ලේසියි.
- ඔබේ "ජයග්රහණ ලැයිස්තුවක්" හදාගන්න. ADHD මොළයකට හරියටම ඕන වෙලාවට අතීතයේ කරපු දේවල් මතක් වෙන්නේ නෑ. ඒ නිසා ඔබ කරපු හොඳ වැඩ 5-6ක් කලින්ම ලියාගෙන, interview එකට යන දවසේ උදේට ඒක කියවන්න.
- කම්පැනිය ගැන හොයන්න විනාඩි 30ක් විතරක් වෙන් කරන්න. මේ දේවල් හොයන එක ටයිමරයකින් (timer) සීමා කරගන්න: නැත්නම් ADHD මොළය පැය 4ක් තිස්සේ එකම දේ හොය හොයා ඉඳීවි, එහෙමත් නැත්නම් කම්මැලිකමට මුකුත්ම නොකර ඉඳීවි. මේ ක්රමයෙන් ඒක නවත්වගන්න පුළුවන්.
කලින් දවසේ: "අමතක වෙන එක" වළක්වා ගනිමු
Interview එක තියෙන දවසේ උදේට කොහොමත් ඔබේ ඔළුව ටිකක් අවුල් වෙලා, බයක් (anxiety) දැනෙන්න පුළුවන් — ඒ නිසා එදාට දේවල් මතක් වෙයි කියලා හිතාගෙන ඉන්න එපා. කලින් දවසේ රෑම: අඳින ඇඳුම් මැදලා ලෑස්ති කරගන්න, CV කොපි, හැඳුනුම්පත, සහතික වගේ හැමදේම බෑග් එකට දාගන්න. යන පාර බලලා, ගමනට යන වෙලාව වගේ තව 50%ක් එකතු කරලා, "ගෙදරින් පිටවෙන වෙලාවට" alarm එකක් තියන්න (ඔබ time blindness (කාල අන්ධතාව) ගැන දන්නවා නම් මේක කොච්චර වැදගත්ද කියලා තේරෙයි). මේ හැමදේම දිනචරියාවක් (routine) විදිහට හදාගන්නත් පුළුවන්.
Interview එක වෙලාවේදී
- ප්රශ්නය අහලා ඉවර වෙනකම්ම ඉන්න. ADHD තියෙන අයගේ ආවේගශීලීකම නිසා අනිත් කෙනා කතා කරලා ඉවර වෙන්නත් කලින් උත්තර දෙන්න හිතෙනවා. මේකට හොඳම උපක්රමය තමයි: ප්රශ්නය අහලා ඉවර වුණාට පස්සේ ගැඹුරු හුස්මක් අරන්, තත්පරයක් නවතින්න. ඒකෙන් ඔබ "හොඳට කල්පනා කරලා උත්තර දෙන" කෙනෙක් විදිහට පෙනේවි.
- සටහන් පොතක් අරගෙන යන්න. දිග ප්රශ්නයක් ඇහුවොත් ඒකේ වැදගත් කරුණු ලියාගන්න — මේක ඔබේ working memory එකට ලොකු උදව්වක් වගේම, ඔබ ඒ රැකියාවට තියෙන උනන්දුවත් ඒකෙන් පේනවා.
- දඟලන්න ඕනෙම නම් — මේසෙන් යටින් ඒක කරන්න. කකුල හොලවනවා නම් මේසෙන් යටින් හොලවන්න; අතේ පෑනක් තියාගෙන ඉන්න. පොඩි චලනයක් තියෙන එක ඔබේ අවධානය තියාගන්න උදව් වෙනවා (stimming ගැන — ඉංග්රීසි); ඒක අනිත් අයට නොපෙනෙන්න කරන එක විතරයි වැදගත්.
- බයක් ආවොත්: උත්තර දෙන්න කලින් ගැඹුරු හුස්ම දෙකක් ගන්න. Interview එකට යන්න කලින් washroom එකට වෙලා විනාඩි 2ක් box breathing (හුස්ම ගැනීමේ අභ්යාසය) කරන එකෙන් ස්නායු පද්ධතිය සන්සුන් වෙනවා.
Interview එකේදී ADHD ගැන කියනවද?
Interview එකකදී ඔබට ADHD තියෙනවා කියලා කියන්න කිසිම නීතිමය බැඳීමක් නෑ — ඒක ඔබේ තීරණයක් විතරයි. මේකයි ඇත්තම තත්ත්වය: රස්සාව ලැබිලා, හොඳට වැඩ කරලා පෙන්නලා, ආයතනයේ විශ්වාසය දිනාගත්තට පස්සේ, ඇත්තටම අවශ්ය නම් විතරක් ඒ ගැන කතා කරන්න. ඒ අතරතුර කාටවත් නොකියා රැකියාවක සාර්ථක වෙන ක්රම (ඉංග්රීසි) ගැන අපේ ලිපිය කියවන්න.
ඔබට ගැළපෙනම රැකියාව තෝරාගැනීම
අන්තිම රහස: Interview එකක් පාස් වෙනවා වගේම වැදගත් දේ තමයි, ඔබේ මොළයට ගැළපෙන රැකියාවක් තෝරගන්න එක. එකම දේ නැතුව විවිධත්වයක් තියෙන, පැහැදිලි ඉලක්ක තියෙන, එක තැනකට වෙලා ඉන්නේ නැතුව ටිකක් ඇඟ වෙහෙසන්න පුළුවන්, සහ ඔබ ඇත්තටම ආස කරන ක්ෂේත්රයක රැකියාවක් නම් — ඒකේදී ඔබේ ADHD ලක්ෂණ දුර්වලකම් වෙනවා වෙනුවට ඔබේ ශක්තියක් බවට පත්වෙයි. අවධානය වැඩි කරන පුරුදු පාවිච්චි කරනවා නම් ඕනෑම රැකියාවක් ගොඩක් ලේසි වෙයි.
නිතර අසන ප්රශ්න
Interview එකේදී මට ADHD තියෙනවා කියලා කියන්නම ඕනෙද?
නීතියෙන් එහෙම කියන්න අනිවාර්ය නෑ — ඒක ඔබේ පෞද්ගලික තීරණයක්. ගොඩක් අය කරන්නේ රැකියාව ලැබිලා, ආයතනයේ විශ්වාසය දිනාගත්තට පස්සේ අවශ්ය නම් විතරක් ඒ ගැන කතා කරන එකයි. Interview එකකදී වඩාත්ම වැදගත් වෙන්නේ ඔබේ හැකියාවන් සහ දක්ෂතා පෙන්නන එකයි.
Interview එකකට කලින් එන බය (anxiety) අඩු කරගන්නේ කොහොමද?
පිළිතුරු කටපාඩම් කරන්නේ නැතුව කරුණු විදිහට ලියාගෙන සූදානම් වෙන එක, කලින් දවසේම ඇඳුම් සහ ලියකියවිලි ලෑස්ති කරන එක, ගමනට යන වෙලාවට වඩා වැඩිපුර පැයක් විතර (buffer) තියාගන්න එක, සහ පරීක්ෂණයට කලින් විනාඩි 2ක හුස්ම ගැනීමේ අභ්යාසයක් කරන එක — මේ දේවල් වලින් කනස්සල්ල ගොඩක් දුරට පාලනය කරගන්න පුළුවන්.
ADHD තියෙන අය නිතරම රැකියා මාරු කරනවා වැඩියිද?
ඔව්, සාමාන්යයෙන් ටිකක් වැඩියි — එකම දේ කරලා එපා වෙන නිසා, හරි පිළිවෙළක් (structure එකක්) නැති නිසා සහ ප්රශ්න ඇතිවෙන නිසා. හැබැයි තමන්ට හරියටම ගැළපෙන රැකියා වටපිටාවක් (විවිධත්වයක් තියෙන, පැහැදිලි ඉලක්ක තියෙන, ඇඟ වෙහෙසන්න පුළුවන් තැනක්) තෝරගත්තොත් මේ තත්ත්වය ඔබේ වාසියට හරවගන්න පුළුවන්.
තවත් කියවන්න: ප්රතික්ෂේප සංවේදීතාව (RSD): අනුන්ගේ විවේචන අපිට මේ තරම් රිදෙන්නේ ඇයි?