ශ්රී ලංකාවේදී ADHD රෝග විනිශ්චයක් ලබාගන්නා ආකාරය
ඔබට ADHD තියෙනවා කියලා සැක කරන එක එක දෙයක් — ඒත් ශ්රී ලංකාව ඇතුළේ ඒකට ඇත්තටම මොකද කරන්නේ කියලා දැනගන්න එක තවත් දෙයක්. මේ තියෙන්නේ ඒ සඳහා ප්රායෝගිකව යා යුතු පියවරයන්.
ADHD රෝග විනිශ්චයක් කළ හැක්කේ කාටද?
ශ්රී ලංකාවේදී, නිල වශයෙන් ADHD රෝග විනිශ්චයක් කරන්නේ විශේෂඥ මනෝ වෛද්යවරයෙකු (consultant psychiatrist) විසිනි. සායනික මනෝවිද්යාඥයින්ට (Clinical psychologists) මෙම විනිශ්චයට සහාය වන සවිස්තරාත්මක පරීක්ෂණ කළ හැක. නමුත් ඔබේ ප්රතිකාරයට ඖෂධ අවශ්ය වේවි කියලා හිතනවා නම් අනිවාර්යයෙන්ම මනෝ වෛද්යවරයෙකු හමුවිය යුතුමයි. දරුවන් සඳහා නම්, විශේෂඥ ළමා වෛද්යවරුන් මෙන්ම ළමා සහ යොවුන් මනෝ වෛද්යවරුන් විසින් පරීක්ෂණ සිදු කරනු ලබයි.
1 වන ක්රමය: Private channelling (ඉක්මන්, මුදල් ගෙවා)
- ඕනෑම පෞද්ගලික රෝහලකින් හෝ eChannelling, Doc990 හරහා, නැත්නම් රෝහලේ channelling කවුන්ටරයෙන් විශේෂඥ මනෝ වෛද්යවරයෙකු channel කරන්න. "Psychiatrist" කියලා search කරන්න — මේ සඳහා ඔබට referral letter එකක් අවශ්ය වෙන්නේ නැහැ.
- සාමාන්යයෙන් channelling ගාස්තුවක් විදිහට රුපියල් දහස් ගණනක් වැය වෙන්න පුළුවන්. ඊළඟ හමුවීම් සහ වෙනත් පරීක්ෂණ සඳහා අමතරව අය කෙරෙනවා.
- මාස ගණන් බලන් ඉන්න ඕනේ නැහැ, දවස් කිහිපයකින් වෛද්යවරයාව හමුවෙන්න පුළුවන්. කොළඹ, නුවර, ගාල්ල සහ තවත් ප්රධාන නගර රැසකම private channel කරන්න පුළුවන් විශේෂඥ මනෝ වෛද්යවරුන් ඉන්නවා.
2 වන ක්රමය: රජයේ රෝහල් (නොමිලේ)
- හැම දිස්ත්රික් මහ රෝහලකම සහ ශික්ෂණ රෝහලකම මානසික සෞඛ්ය සායනයක් / මනෝ වෛද්ය ඒකකයක් තියෙනවා. ප්රතිකාර සම්පූර්ණයෙන්ම නොමිලේ.
- ඔබට බාහිර රෝගී අංශයට (OPD) ගිහින් මනෝ වෛද්ය සායනයට යොමු කරන්න කියලා ඉල්ලන්න පුළුවන්. එහෙමත් නැත්නම් සායනය තියෙන දවසට කෙළින්ම එතනට යන්න පුළුවන්.
- මේ සඳහා තියෙන ප්රධානම ජාතික රෝහල වන ජාතික මානසික සෞඛ්ය විද්යායතනය (NIMH, මුල්ලේරියාව) මගිනුත් බාහිර රෝගී සායන පවත්වනවා.
- පෞද්ගලික රෝහලකට වඩා මෙතනදි ටිකක් වැඩිපුර වෙලා බලන් ඉන්න වෙන්නත්, වෛද්යවරයා එක්ක ගත කරන කාලය අඩු වෙන්නත් පුළුවන්. හැබැයි වෛද්යවරුන්ගේ ප්රමිතිය එකමයි — ගොඩක් වෛද්යවරු මේ අංශ දෙකේම වැඩ කරනවා.
පළමු හමුවීමට අරගෙන යා යුතු දේවල්
- ASRS v1.1 self-test වගේ පරීක්ෂණයකින් ආපු ඔබේ ප්රතිඵලය (print කරලා හරි screenshot එකක් හරි අරන් යන්න).
- ප්රායෝගික උදාහරණ: රැකියාවේදී, ඉගෙනීමේදී, මුදල් කළමනාකරණයේදී, රිය පැදවීමේදී සහ පෞද්ගලික සබඳතාවලදී ඔබට නිතරම ඇතිවන ගැටලු ලියාගෙන යන්න.
- පුළුවන් නම් ළමා කාලයේ තොරතුරු — පරණ school reports වගේ දේවල් (උදාහරණයක් විදිහට "මොළේ තියෙනවා ඒත් උනන්දුවක් නෑ", "අවධානය දෙන්නේ නෑ" වගේ ලියපු ඒවා) ගොඩක් වටිනවා. ADHD පටන් ගන්නේ කුඩා කාලයේදීම නිසා මේ ඉතිහාසය ගොඩක් වැදගත්.
- පුළුවන් නම්, ඔබේ අම්මා/තාත්තා, සහෝදරයෙක් හෝ සහකරුවෙක් එක්ක යන්න — නැත්නම් ඒගොල්ලෝ ඔබ ගැන දකින දේවල් ලියලවත් අරන් යන්න. වෛද්යවරුන් වෙනත් කෙනෙකුගේ අදහසට ගොඩක් කැමතියි.
- ඔබට තියෙන වෙනත් රෝග තත්ත්වයන් සහ දැනට බොන බෙහෙත්වල විස්තර.
ඊළඟට මොකද වෙන්නේ?
මේක සායනික පරීක්ෂණයක්: ඒ කියන්නේ ඔබේ ඉතිහාසය සහ දැනට ගත කරන ජීවිතය ගැන වෛද්යවරයා සවිස්තරාත්මකව අහලා බලනවා. සමහරවිට ඔබට සහ පවුලේ කෙනෙකුට පුරවන්න ප්රශ්නාවලියක් (rating scales) දෙන්නත් පුළුවන්. ADHD වලට ලේ පරීක්ෂණ හෝ බ්රේන් ස්කෑන් (brain scan) නැහැ. ඔබට ADHD තියෙනවා කියලා තහවුරු වුණොත්, බෙහෙත්, හැකියා වර්ධනය කරන ක්රමවේද සහ ජීවන රටාව වෙනස් කරගන්නා විදිහ ගැන වෛද්යවරයා ඔබත් එක්ක කතා කරාවි. ශ්රී ලංකාව තුළ Stimulant ඖෂධ ගෙන ඒම සීමා කරලා සහ දැඩිව නියාමනය කරලා තියෙන නිසා, එක් එක් පුද්ගලයාට ලැබෙන ප්රතිකාර වෙනස් වෙන්න පුළුවන්; ඒ ගැන ඔබේ වෛද්යවරයා එක්ක විවෘතව කතා කරන්න.
මේ වෙලාවේ ඔබ මානසිකව පීඩාවකින් නම් ඉන්නේ
පැය 24 පුරාම වැඩ කරන, සම්පූර්ණයෙන්ම නොමිලේ ලබා දෙන ජාතික මානසික සෞඛ්ය ක්ෂණික ඇමතුම් අංකය වන 1926 ට කතා කරන්න පුළුවන්. මානසික සහනයක් අවශ්ය නම් 1333 (CCCline) අංකයට කතා කරන්නත් පුළුවන්. උදව් ලබාගන්න ඔබට ADHD රෝග විනිශ්චයක් තියෙන්නම ඕනෙ නෑ — ඒ වගේම ඔබට රෝග විනිශ්චයක් ලැබුණත් නැතත් මේ වෙබ් අඩවියේ තියෙන නොමිලේ ලබාදෙන මෙවලම් පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්.
තවත් කියවන්න
මේ මුළු ක්රියාවලියටම කොච්චර කල් යනවද?
පෞද්ගලිකව නම්: සාමාන්යයෙන් සති කිහිපයක් ඇතුළත හමුවීම් දෙක තුනක් යාවි — පළමු හමුවීම, සමහරවිට ඔබට සහ පවුලේ කෙනෙකුට ප්රශ්නාවලියක් පුරවන්න දීම, ඊට පස්සේ රෝග විනිශ්චය සහ ප්රතිකාර ගැන කතා කරන්න තව හමුවීමක් විදිහට. රජයේ සායනයකින් නම්, මුලින්ම OPD එකට යන්න ඕනේ නිසාත්, සායන දවස් වෙන් කරගන්න ඕනේ නිසාත්, සති කිහිපයක ඉඳන් මාස දෙකක් විතර කාලයක් යන්න පුළුවන්. කොහොම වුණත්, මිනිස්සු අවුරුදු ගාණක් "මට මේක තියෙනවද" කියලා හිත හිත ලතවෙන කාලයට වඩා මේක ගොඩක් අඩුයි — ඇත්තටම පරක්කු වෙන්නේ ඔබ වෛද්යවරයෙක් හමුවෙන්න තීරණය කරන්න ගන්න කාලයයි.
වියදම් පිළිබඳව සටහනක් (2026)
රජයේ ක්රමයට යනවා නම් මුල ඉඳන් අගටම සම්පූර්ණයෙන්ම නොමිලේ. පෞද්ගලිකව නම්, විශේෂඥ වෛද්යවරයෙක් channel කරන්න එක් වරකට රුපියල් දහස් ගණනක් වැය වෙනවා (සාමාන්යයෙන් කොළඹ නම් රු. 3,000-6,000 ක් විතර වෙනවා; කොළඹින් පිට ඊට වඩා අඩු වෙන්න පුළුවන්). ඒ වගේම, සම්පූර්ණ මනෝවිද්යාත්මක පරීක්ෂණයක් කරන්න කිව්වොත් ඒකට වෙනම අය කරනවා. මුදල් ප්රශ්නයක් නම්, ඒක නිසා නවතින්න එපා: ඔබේ දිස්ත්රික් රෝහලේ තියෙන මානසික සෞඛ්ය සායනයෙන් පටන් ගන්න — වෛද්යවරුන්ගේ ප්රමිතිය එකමයි. ඒ වගේම නොමිලේ ලබාදෙන ASRS v1.1 self-test එකේ ප්රතිඵල සහ ඔබ ලියාගත්තු ප්රායෝගික උදාහරණ ටික අරන් ගියොත්, කෙටි වෙලාවකින් වුණත් සාර්ථක හමුවීමක් කරගන්න පුළුවන්.
නිතර අසන ප්රශ්න
ශ්රී ලංකාවේදී ADHD පරීක්ෂණයක් සඳහා කොපමණ මුදලක් වැය වෙනවාද?
රජයේ රෝහල් හරහා නම් සම්පූර්ණයෙන්ම නොමිලේ — OPD එකෙන් මනෝ වෛද්ය සායනයට යොමු කිරීමට කිසිදු මුදලක් අය කරන්නේ නැහැ. පෞද්ගලිකව නම්, විශේෂඥ වෛද්යවරයෙකුට එක් වරකට රු. 3,000-6,000 ක් පමණ channelling ගාස්තුවක් වැය විය හැකි අතර, සම්පූර්ණ පරීක්ෂණයකට සාමාන්යයෙන් හමුවීම් 2-3 ක් පමණ යයි. වෛද්යවරයා විසින් සායනික මනෝවිද්යාඥයෙකු ලවා සවිස්තරාත්මක පරීක්ෂණයක් කිරීමට නිර්දේශ කළහොත් ඒ සඳහා වෙනම අය කෙරේ (කරන පරීක්ෂණ අනුව මෙය සාමාන්යයෙන් රු. 5,000-15,000 ක් පමණ විය හැක).
ශ්රී ලංකාවේදී වැඩිහිටියන්ට ADHD රෝග විනිශ්චයක් ලබාගත හැකිද?
ඔව්. ඕනෑම විශේෂඥ මනෝ වෛද්යවරයෙකුට වැඩිහිටියන්ව පරීක්ෂා කළ හැක — ඒ සඳහා කුඩා කාලයේදීම රෝගය හඳුනාගෙන තිබීම අත්යවශ්ය නැහැ. නමුත් කුඩා කාලයේ තොරතුරු (පරණ school reports, පවුලේ අයගේ මතකයන්) පරීක්ෂණයට ගොඩක් උදව් වෙනවා. මොකද ADHD කොච්චර පරක්කු වෙලා හඳුනා ගත්තත්, එය සෑමවිටම පටන් ගන්නේ කුඩා කාලයේදීම නිසා.
මනෝ වෛද්යවරයෙකු හමුවීමට මට referral letter එකක් අවශ්යද?
Private channelling සඳහා අවශ්ය නැහැ — ඔබට කෙළින්ම eChannelling, Doc990 හරහා හෝ රෝහලේ කවුන්ටරයෙන් විශේෂඥ මනෝ වෛද්යවරයෙකු වෙන්කරවා ගත හැක. රජයේ රෝහල්වලදී නම්, සාමාන්ය ක්රමය වන්නේ OPD එක හරහා ගොස් මනෝ වෛද්ය හෝ මානසික සෞඛ්ය සායනයට යොමුවීමයි.
රජයේ රෝහලෙන් ද නැත්නම් පෞද්ගලික අංශයෙන් ප්රතිකාර ගැනීම ද වඩාත් හොඳ?
සායනිකව බැලුවොත් මේ දෙකම එක හා සමානයි: ගොඩක් වෛද්යවරුන් මේ අංශ දෙකේම වැඩ කරන නිසා රෝග විනිශ්චයේ ප්රමිතිය එකමයි. පෞද්ගලික අංශයෙන් මුදල් ගෙවන්න වුණත් ප්රතිකාර සඳහා යොමුවීම ඉක්මන් (සති ගණන් නැතුව දවස් කිහිපයකින්) වගේම වෛද්යවරයා එක්ක කතා කරන්න වැඩි වෙලාවක් ලැබෙනවා. රජයේ අංශය සම්පූර්ණයෙන්ම නොමිලේ සහ සෑම දිස්ත්රික්කයකම තියෙනවා, හැබැයි ටිකක් වැඩිපුර වෙලා බලන් ඉන්න වෙනවා. ගොඩක් අය රෝග විනිශ්චය සඳහා මුලින්ම private channel කරලා, ඊළඟ හමුවීම් ටික රජයේ සායනයකින් කරගෙන යනවා.
සම්බන්ධිත ලිපි: ශ්රී ලංකාවේදී ADHD සඳහා උපකාර ලබා ගත හැකි ස්ථාන — රෝහල්, සායන, උපදේශන සේවා සහ ක්ෂණික ඇමතුම් සේවා